Ön takımdan ses geliyor: hangi parça bitti?

Ön takımdan gelen sesin kaynağını bulmanın en pratik yolu, sesin hangi durumda çıktığına bakmaktır. Tümsekte ve bozuk yolda kuru bir "tak tak" duyuluyorsa ilk şüpheli z rot (viraj demiri rotu) ve salıncak burcudur. Direksiyon çevirirken veya manevrada çıtırtı, gıcırtı geliyorsa rotil ve rot başı öne çıkar. Hızla birlikte artan, uğultuya benzeyen sürekli bir ses varsa akla teker rulmanı gelir. Sesin karakterini doğru okumak, hangi ön takım parçasını tedarik edeceğinizi büyük ölçüde belirler.

Ön takımda hangi parça ne iş yapar?

Ön takım, tekerleği gövdeye bağlayan ve yol darbelerini süzen parçaların toplamıdır. Salıncak, tekerleği şasiye bağlayan ana koldur; iki ucunda burçlar, dış ucunda ise rotil bulunur. Rotil bir küresel mafsaldır ve tekerleğin hem dönmesine hem de aşağı yukarı hareket etmesine izin verir. Rot başı ile rot mili direksiyon kutusundan gelen hareketi tekerleğe iletir. Z rot (viraj demiri rotu) ise virajda aracın yatmasını sınırlayan viraj demirini süspansiyona bağlar.

Bu parçaların hepsi mafsallı ya da kauçuk esaslıdır. Yani hepsinde zamanla boşluk oluşur. Boşluk oluştuğu anda da metal metale ya da kauçuk metale vurmaya başlar; duyduğunuz ses tam olarak budur. Parçaların birbirine bağlı çalışması nedeniyle biri bozulunca komşusunun ömrü de kısalır, bu yüzden ön takım işleri genelde tek parçayla bitmez.

Tümsekte takırtı: z rot ve salıncak burcu

Yavaş hızda kasisten geçerken duyulan, boş bir teneke kutuya vurur gibi çıkan "tık tık" sesinin en yaygın sebebi z rottur. Z rotlar ince gövdeli, iki ucu küçük mafsallı parçalardır ve ön takımın en çabuk yorulan elemanlarındandır. Mafsal boşluk yaptığında araç viraja girip çıkarken ve tek tekerlek tümseğe bastığında ses verir. Sesin sağdan mı soldan mı geldiğini anlamak için bordür taşı gibi tek taraflı bir engele düşük hızda basıp dinlemek fikir verir.

Salıncak burcu bittiğinde ses daha derin ve daha tok olur. Burç kauçuğu yarıldığında frende önden gelen bir "gumm" sesi, hızlanırken hafif bir savrulma hissi ortaya çıkabilir. Burç çatlağı çoğu araçta salıncak takılıyken bile gözle görülebilir; kauçuk üzerinde ayrılma, yırtık ve dışarı taşmış parçalar varsa burç ömrünü doldurmuştur. Bazı modellerde burç ayrı satılır, bazılarında ise salıncağın komple değişmesi gerekir; bunu parça kataloğundan teyit etmek gerekir.

Direksiyonda boşluk ve gıcırtı: rotil ile rot başı

Rotil bittiğinde genellikle düşük hızda direksiyonu sağa sola kırarken kuru bir çıtırtı ya da tek seferlik bir "çat" sesi duyulur. İleri aşamada tümsekte de ses verir ve tekerlek kamber açısında bozulma başlar; lastik aşınması bir tarafa kayar. Rotil, ön takımın güvenlik açısından en kritik parçalarından biridir, çünkü ileri derecede yıpranmış bir rotil kopabilir. Bu yüzden rotilde "idare eder" diye bir şey yoktur.

Rot başı bittiğinde ise şikâyet daha çok direksiyonda hissedilir: direksiyonda boşluk, aracın düz yolda bir tarafa çekmesi, direksiyonu kırdıktan sonra geç toparlama. Rot başı aşındığında rot ayarı da tutmaz; yeni ayar yaptırsanız bile kısa sürede bozulur. Rot başı veya rot mili değişen her araçta rot balans ayarının yenilenmesi gerekir, aksi halde lastikler kısa sürede tırnaklanır.

Hızla artan uğultu: teker rulmanı

Ön takım sesleri arasında en kolay ayırt edileni rulman sesidir. Rulman uğultusu araç hızlandıkça yükselir, yavaşladıkça düşer ve kasisle ilgisi yoktur. Ayırt etmenin klasik yöntemi, güvenli ve boş bir yolda hafif sağa, sonra hafif sola yalpa yaptırmaktır: ses bir tarafa yüklenince artıyor, diğer tarafa yüklenince azalıyorsa yük binen taraftaki rulman şüphelidir. Rulman sesi genellikle ihmal edildikçe büyür ve sonunda göbek ısınmasına kadar gider.

Ön takımda neden parçalar set halinde değişir?

Ön takım elemanları aynı yolu, aynı yükü ve aynı kilometreyi görmüştür. Bir rotil bittiyse karşı taraftaki rotil de büyük ihtimalle ömrünün sonuna yaklaşmıştır. Tek tarafı yenilediğinizde araç sağ ve sol tarafta farklı davranır; direksiyon hissi dengesiz olur ve kısa süre sonra araç tekrar servise girer. Bu yüzden ustalar rotil, rot başı ve z rotu çoğunlukla sağ-sol çift olarak değiştirir.

İkinci sebep işçiliktir. Ön takıma girildiğinde salıncak zaten sökülüyorsa, burcu ve rotili aynı anda yenilemek ikinci bir sökme işçiliğini ortadan kaldırır. Servis için de müşteri için de en ekonomik yol budur. Siparişi verirken aynı eksendeki parçaları birlikte düşünmek, aracın atölyede ikinci kez yatmasını engeller.

Parça seçerken nelere dikkat edilir?

Ön takım parçalarında en sık yapılan hata, aynı modelin farklı donanım ya da motor seçeneklerinde farklı parça kullanılabildiğinin gözden kaçmasıdır. Aynı kasa içinde bile salıncak gövdesi, rotil konik ölçüsü veya z rot boyu değişebilir. En güvenli yol, sökülen parçanın üstündeki OEM numarasını okumak ya da aracın şasi numarasıyla doğrulamaktır. Göz kararı "benzer duruyor" diye alınan parça, montajda delik tutmadığı için geri döner.

Kalite tarafında ise mafsal körüğü belirleyicidir. Rotil ve rot başının körüğü ince ya da kötü kauçuktan yapılmışsa, körük kısa sürede yırtılır, su ve toz içeri girer, mafsal gresini kaybeder ve parça birkaç ay içinde ses yapmaya başlar. Z rotta gövde kalınlığı ve mafsal sıkılığı, salıncakta ise burç kauçuğunun sertliği aynı mantıkla ömrü belirler. Uygun fiyatlı muadil almak sorun değildir; önemli olan körüğü ve mafsalı zayıf olan sınıftan kaçınmaktır.

Kısa kontrol listesi

Kasiste kuru takırtı varsa z rot ve salıncak burcuna bakın. Manevrada çıtırtı ve lastikte tek taraflı aşınma varsa rotili kontrol ettirin. Direksiyonda boşluk, düz yolda çekme ve ayarın tutmaması varsa rot başı ve rot miline bakın. Hızla artan uğultu varsa teker rulmanını değerlendirin. Her ön takım müdahalesinden sonra rot balans ayarının yenilenmesi, yeni parçaların ömrü için şarttır.

Talip Oto 1989'dan beri Bostancı'da oto yedek parça satışı yapıyor. Rotil, rot başı, z rot, salıncak, salıncak burcu ve teker rulmanı çeşitlerini talipotob2b.com üzerinden marka ve model seçerek inceleyebilir, aradığınızı bulamazsanız 0216 565 22 76 numaralı hattan sorabilirsiniz. İstanbul içinde acil işleriniz için yedek parçayı motorlu kuryeyle ustanıza gönderiyoruz.