Oksijen sensörü (lambda sonda) nedir, ön ve arka sensör farkı

Oksijen sensörü ne işe yarar

Oksijen sensörü egzoz hattına vidalanan küçük bir ölçüm parçasıdır. Ustalar ve kataloglar ona lambda sensörü, lambda sondası ya da kısaca lambda da der; hepsi aynı parçadır. Görevi egzoz gazında ne kadar oksijen kaldığını ölçüp motor beynine bildirmektir.

Egzozda oksijen fazlaysa motor fakir (az yakıtla), azsa zengin (fazla yakıtla) çalışıyordur. Motor beyni bu bilgiye bakarak enjektörlerin püskürttüğü yakıtı saniyede defalarca düzeltir. Doğru karışım hem yakıt tüketimini hem de egzoz emisyonunu belirler; katalitik konvertör de ancak doğru karışımda verimli çalışır.

Ön sensör ve arka sensör farkı

Günümüz benzinli araçlarının çoğunda iki oksijen sensörü bulunur; birçok dizel araçta da en az bir tane vardır.

• Ön (üst) sensör: katalizörden ÖNCE durur. Yakıt karışımını ayarlayan asıl sensör budur; bozulduğunda motorun çalışması doğrudan etkilenir.
• Arka (alt) sensör: katalizörden SONRA durur. Karışımı değil, katalizörün işini yapıp yapmadığını izler. Bozulduğunda araç genelde normal çalışır ama arıza lambası yanar.
• Çift egzoz hattı olan motorlarda her hat için ayrı ön ve arka sensör bulunabilir; o zaman sensör adında sıra (sol/sağ ya da 1./2. sıra) da yazar.

Katalogda sensörün konumu genellikle adında geçer: örneğin BOSCH 0258006028 üst-ön, DELPHI ES1108912B1 ön konum sensörüdür.

Sensör çeşitleri: tel sayısı ne anlatır

• Isıtıcısız sensör (1-2 tel): eski araçlarda görülür. Sensör çalışmak için egzozun ısıtmasını bekler.
• Isıtıcılı sensör (3-4 tel): içinde küçük bir ısıtıcı vardır, motor soğukken de kısa sürede ölçüme başlar. Bugünkü araçların çoğu bunu kullanır.
• Geniş bantlı sensör (genellikle 5 tel): karışımı yalnız "zengin/fakir" diye değil, ne kadar zengin ya da fakir olduğunu da ölçer. Yeni motorlarda özellikle ön sensör olarak kullanılır.

Tel sayısı ve fiş tipi farklı olan sensör, gövdesi benzese bile yerine takılmaz. Bu yüzden sensör "benzer görünüyor" diye değil, numarasıyla seçilir.

Oksijen sensörü bozulunca ne olur

• Motor arıza lambası yanar; arıza tespit cihazı sensör ya da sensör ısıtıcısıyla ilgili kayıt gösterir.
• Yakıt tüketimi artar, çünkü motor beyni güvenli tarafta kalmak için karışımı zenginleştirir.
• Rölantide dalgalanma, ilk kalkışta tekleme ya da egzozdan ağır koku görülebilir.
• Araç muayenesindeki egzoz emisyon ölçümünden geçemeyebilir.

Bu belirtilerin başka sebepleri de olabilir: tekleme sıklıkla buji ya da bobinden gelir (bkz. tekleme buji mi bobin mi). Sensörü değiştirmeden önce arıza kaydına bakılması doğru olandır. Sensörü erken yoran en yaygın sebepler ise motorun yağ yakması, egzoza antifriz karışması ve sensörün yaşlanmasıdır.

Doğru sensörü seçmek

1. Konumu belirleyin: ön mü arka mı, çift hatlı motorsa hangi sıra.
2. OE numarasıyla arayın: sökülen sensörün gövdesinde ya da aracın parça kataloğunda yazan numara sensörün tipini, tel sayısını ve fişini birlikte belirler. Numaranın nerede yazdığını parça kodu nerede yazar yazısında anlattık.
3. Marka seçin: aynı numaranın birden çok markada muadili bulunur; farklarını orijinal mi muadil mi yazısında topladık.

Oksijen sensörünü araç ve markayla bulun

Bütün sensörler oksijen sensörü listesindedir. Araca göre Opel Astra oksijen sensörü ve Volkswagen Golf oksijen sensörü sayfalarından, markaya göre Bosch, NGK, Delphi ve Pierburg listelerinden gidebilirsiniz. Araca özel bir örnek: BOSCH 0258986602 lambda sensörü adında Opel Astra ve Aveo geçer. Fiyatlar ürün sayfalarında açıktır.

Sık sorulan üç soru

Ön ve arka oksijen sensörü birbirinin yerine takılır mı?
Genellikle hayır. İkisinin görevi farklıdır ve çoğu araçta fiş tipi, kablo boyu ya da sensörün kendisi ayrıdır. Katalogda sensörün adında konumu (ön, arka, üst, alt) yazar; seçim yine aracın OE numarasıyla kesinleştirilir.

Oksijen sensörü bozulursa araç yürür mü?
Çoğu zaman yürür. Motor beyni sensörden doğru bilgi alamayınca ortalama bir karışımla çalışmaya geçer ve arıza lambasını yakar. Araç yürür ama yakıt tüketimi artabilir, rölanti bozulabilir ve katalizör zamanla zarar görebilir.

Evrensel (üniversal) oksijen sensörü nedir?
Fişi araca özel olmayan, kablosu araçtaki fişe ayrıca bağlanan sensördür. Araca özel sensör ise aracın fişiyle birlikte gelir ve doğrudan takılır. Hangisinin uyduğunu sensörün tel sayısı ve aracın OE numarası belirler.

Kısa özet

Oksijen sensörü egzozdaki oksijeni ölçer, motor beyni yakıt karışımını ona göre ayarlar. Ön sensör karışımı, arka sensör katalizörü izler; ikisi genelde birbirinin yerine takılmaz. Doğru sensörü konum ve OE numarası belirler, tel sayısı ve fiş tipi bunu doğrular.